आजच्या डिजिटल युगात प्रत्येक पालक आपल्या मुलांचे गोंडस फोटो, वाढदिवसाचे क्षण, शाळेतील कार्यक्रम किंवा कौटुंबिक आठवणी सोशल मीडियावर शेअर करत असतो. मात्र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि Deepfake तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने वाढत्या वापरामुळे हे फोटो चुकीच्या हातात पडल्यास गंभीर गैरवापर होऊ शकतो.
म्हणूनच, “फोटो शेअर करण्यापूर्वी विचार करा” हा संदेश आज अधिक महत्त्वाचा ठरला आहे.
Deepfake म्हणजे काय?
Deepfake हे AI आधारित तंत्रज्ञान आहे ज्याद्वारे एखाद्या व्यक्तीचा चेहरा, आवाज किंवा व्हिडिओ कृत्रिमरित्या तयार किंवा बदलला जाऊ शकतो. काही मिनिटांतच एखाद्या व्यक्तीचे फोटो वापरून खोटे व्हिडिओ, चित्रे किंवा ऑडिओ तयार करणे शक्य झाले आहे.
यामध्ये लहान मुलांचे फोटो देखील वापरले जाऊ शकतात.
मुलांच्या फोटोंचा गैरवापर कसा होऊ शकतो?
1. बनावट सोशल मीडिया प्रोफाइल
सायबर गुन्हेगार मुलांचे फोटो वापरून खोटी प्रोफाइल तयार करू शकतात. याचा वापर फसवणूक, बनावट ओळख किंवा इतर गुन्हेगारी कृत्यांसाठी होऊ शकतो.
2. Deepfake व्हिडिओ तयार करणे
AI च्या मदतीने मुलांचा चेहरा वापरून खोटे किंवा दिशाभूल करणारे व्हिडिओ तयार केले जाऊ शकतात.
3. डेटा चोरी आणि ओळख दुरुपयोग
फोटोसोबत नाव, शाळा, वाढदिवस, पत्ता किंवा इतर वैयक्तिक माहिती शेअर केल्यास ती माहिती ओळख चोरीसाठी वापरली जाऊ शकते.
4. ऑनलाइन छळ आणि सायबर बुलिंग
मुलांचे फोटो चुकीच्या पद्धतीने संपादित करून इंटरनेटवर प्रसारित केले जाऊ शकतात, ज्यामुळे मानसिक त्रास होऊ शकतो.
पालकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
✔ सार्वजनिक पोस्ट टाळा
शक्यतो मुलांचे फोटो “Public” ऐवजी फक्त कुटुंबीय किंवा विश्वासार्ह मित्रांपुरते मर्यादित ठेवा.
✔ वैयक्तिक माहिती शेअर करू नका
फोटोसोबत मुलांचे पूर्ण नाव, शाळेचे नाव, पत्ता किंवा दैनंदिन वेळापत्रक देणे टाळा.
✔ Privacy Settings तपासा
Facebook, Instagram, WhatsApp आणि इतर प्लॅटफॉर्मवरील गोपनीयता सेटिंग्ज नियमितपणे तपासा.
✔ Location Tagging बंद ठेवा
फोटो पोस्ट करताना Live Location किंवा अचूक स्थान दर्शवणे टाळा.
✔ मुलांची संमती महत्त्वाची
मोठ्या वयाच्या मुलांचे फोटो पोस्ट करण्यापूर्वी त्यांची संमती घेण्याची सवय लावा.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा दृष्टिकोन
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी शिक्षण, विवेकबुद्धी आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यावर भर दिला. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करताना जागरूकता आणि जबाबदारी आवश्यक आहे. डिजिटल युगात माहितीचे संरक्षण करणे हे देखील सामाजिक जबाबदारीचेच एक रूप आहे.
AI आणि Deepfake तंत्रज्ञानामुळे डिजिटल जगात नवीन संधी निर्माण झाल्या असल्या तरी त्यासोबत नवीन धोकेही वाढले आहेत. आपल्या मुलांची सुरक्षितता ही केवळ प्रत्यक्ष जगातच नव्हे तर ऑनलाइन जगातही तितकीच महत्त्वाची आहे.
म्हणूनच, मुलांचे फोटो सोशल मीडियावर शेअर करण्यापूर्वी दोनदा विचार करा. आज घेतलेली छोटी काळजी उद्याचे मोठे नुकसान टाळू शकते.
“डिजिटल जगात सजग पालकच मुलांचे सर्वोत्तम संरक्षण करू शकतात.”
ऍड. प्रेमसागर गवळी
मो.: +91 7710932406
वेबसाइट: www.spglegalconsultancy.in
