भारतीय संस्कृतीत पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सौभाग्यासाठी ‘वटसावित्री व्रत’ अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या व्रताच्या केंद्रस्थानी आहे सावित्री आणि सत्यवानाची पौराणिक कथा. यमराजाच्या पाशातून आपल्या बुद्धीच्या आणि निष्ठेच्या बळावर पतीचे प्राण परत आणणारी सावित्री ही भारतीय परंपरेत ‘आदर्श पत्नी’चे सर्वोच्च प्रतीक बनली आहे. परंतु, आजच्या आधुनिक, विवेकवादी आणि स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून जेव्हा आपण या कथेकडे पाहतो, तेव्हा

भारतीय समाजात वटसावित्री व्रत हे विवाहित महिलांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाणारे व्रत आहे. ज्येष्ठ महिन्यातील अमावास्येला महिलांनी वडाच्या झाडाची पूजा करून आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करण्याची परंपरा आहे. या व्रतामागे सावित्री आणि सत्यवान यांची पौराणिक कथा सांगितली जाते. मात्र, या परंपरेकडे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी कोणत्या दृष्टिकोनातून पाहिले असते, हा विचार महत्त्वाचा ठरतो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी

बोधीवृक्ष हा बौद्ध धर्मातील सर्वात पवित्र आणि महत्त्वाचा वृक्ष मानला जातो. गौतम बुद्धांना ज्या वृक्षाखाली ज्ञानप्राप्ती झाली, त्या वृक्षाला “बोधीवृक्ष” असे संबोधले जाते. हा वृक्ष केवळ एक झाड नसून ज्ञान, प्रज्ञा, शांतता आणि आत्मजागृतीचे प्रतीक आहे. जगभरातील बौद्ध अनुयायांसाठी बोधीवृक्ष श्रद्धेचे आणि प्रेरणेचे केंद्र आहे. बोधीवृक्ष म्हणजे काय? बोधीवृक्ष हा पिंपळाचा वृक्ष (Ficus religiosa) आहे.

गौतम बुद्ध हे जगातील महान तत्त्वज्ञ, धर्मगुरू आणि बौद्ध धर्माचे संस्थापक मानले जातात. त्यांनी मानवाला दुःखातून मुक्तीचा मार्ग दाखवला. परंतु बुद्धांना हे ज्ञान एका दिवसात मिळाले नव्हते. त्यामागे अनेक वर्षांची साधना, तपश्चर्या, चिंतन आणि सत्याच्या शोधाची अखंड धडपड होती. बुद्धांना ज्ञानप्राप्ती कशी झाली, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. या लेखात आपण त्यांच्या ज्ञानप्राप्तीचा संपूर्ण प्रवास जाणून

गौतम बुद्ध हे जगातील महान तत्त्वज्ञ, समाजसुधारक आणि बौद्ध धर्माचे संस्थापक म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी मानवाला दुःखमुक्तीचा मार्ग दाखवला आणि करुणा, अहिंसा व समतेचा संदेश दिला. तथापि, बुद्ध होण्यापूर्वी ते सिद्धार्थ गौतम नावाचे राजकुमार होते. त्यांचे बालपण अत्यंत वैभवशाली वातावरणात गेले. त्यांच्या जन्मापासून ते राजवाड्यातील जीवनापर्यंतचा प्रवास अत्यंत प्रेरणादायी आहे. ## गौतम बुद्धांचा जन्म गौतम

भगवान बुद्धांनी मानव जीवनातील दुःखांचे मूळ कारण शोधून त्यातून मुक्त होण्याचा मार्ग जगाला दाखवला. त्यांच्या संपूर्ण तत्त्वज्ञानाचा पाया “चार आर्यसत्ये” (Four Noble Truths) या शिकवणुकीवर आधारित आहे. बोधगया येथे ज्ञानप्राप्तीनंतर बुद्धांनी सारनाथ येथे दिलेल्या पहिल्या उपदेशात या चार आर्यसत्यांची मांडणी केली होती. चार आर्यसत्ये म्हणजे जीवनाचे वास्तव स्वरूप समजून घेण्याचा आणि दुःखमुक्त जीवनाकडे जाण्याचा मार्ग