डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महान कार्याचा उल्लेख करताना त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वपूर्ण सहप्रवासी असलेल्या डॉ. सविता आंबेडकर यांचे योगदान विसरता येणार नाही. दरवर्षी त्यांच्या स्मृतिदिनी त्यांचे कार्य, त्याग आणि बाबासाहेबांच्या जीवनातील त्यांचे स्थान यांचे स्मरण केले जाते. डॉ. सविता आंबेडकर यांनी केवळ पत्नी म्हणून नव्हे तर बाबासाहेबांच्या आरोग्याची काळजी घेणाऱ्या, त्यांच्या सामाजिक आणि बौद्धिक कार्याला आधार देणाऱ्या सहकाऱ्याची भूमिका निभावली.
डॉ. सविता आंबेडकर यांचा परिचय
डॉ. सविता आंबेडकर यांचा जन्म २७ जानेवारी १९०९ रोजी झाला. त्यांचे मूळ नाव शारदा कबीर होते. त्या व्यवसायाने डॉक्टर होत्या. वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी समाजसेवेचा मार्ग स्वीकारला.
१९४८ मध्ये त्यांचा विवाह डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याशी झाला. विवाहानंतर त्यांनी बाबासाहेबांच्या आरोग्याची विशेष काळजी घेतली. त्या काळात बाबासाहेब मधुमेह, रक्तदाब आणि इतर अनेक आजारांनी त्रस्त होते.
बाबासाहेबांच्या कार्यातील योगदान
डॉ. सविता आंबेडकर यांनी बाबासाहेबांना त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या काळात मोठा मानसिक आणि शारीरिक आधार दिला. भारतीय राज्यघटनेचे काम, सामाजिक चळवळी, धर्मांतर चळवळ आणि विविध लेखनकार्य यामध्ये बाबासाहेब व्यस्त असताना त्यांची काळजी घेण्याची जबाबदारी सवितामाईंनी पार पाडली.
अनेक संशोधक आणि इतिहासकारांच्या मते, सवितामाईंच्या सहकार्यामुळे बाबासाहेबांना त्यांच्या आयुष्यातील अनेक महत्त्वाची कामे पूर्ण करता आली.
बौद्ध धम्म प्रसारासाठी योगदान
१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे झालेल्या ऐतिहासिक धम्मदीक्षेच्या वेळी सवितामाई बाबासाहेबांसोबत होत्या. त्यांनी बौद्ध धम्म स्वीकारला आणि आयुष्यभर बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्या मूल्यांचा प्रसार करण्यासाठी कार्य केले.
बाबासाहेबांच्या महापरिनिर्वाणानंतरही त्यांनी आंबेडकरी चळवळीतील कार्यकर्त्यांना मार्गदर्शन केले आणि बाबासाहेबांच्या विचारांचा प्रचार-प्रसार करण्यासाठी योगदान दिले.
सविता आंबेडकर यांच्याबद्दलचे गैरसमज
काळाच्या ओघात सवितामाईंविषयी अनेक गैरसमज आणि आरोप पसरवले गेले. मात्र नंतर अनेक संशोधन, दस्तऐवज आणि साक्षीदारांच्या माहितीमधून त्यांच्या योगदानाचे खरे स्वरूप समोर आले. आज आंबेडकरी समाजात त्यांच्या कार्याचे पुनर्मूल्यांकन होत असून त्यांना योग्य सन्मान दिला जात आहे.
आजच्या पिढीसाठी प्रेरणा
डॉ. सविता आंबेडकर यांचे जीवन आपल्याला समर्पण, सेवा, धैर्य आणि निष्ठेची शिकवण देते. त्यांनी कोणत्याही प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता बाबासाहेबांच्या कार्याला हातभार लावला. समाज परिवर्तनाच्या लढ्यात सहकार्य, समजूतदारपणा आणि त्याग किती महत्त्वाचा असतो याचे त्या उत्कृष्ट उदाहरण आहेत.
निष्कर्ष
डॉ. सविता आंबेडकर स्मृतिदिन हा केवळ स्मरणाचा दिवस नाही, तर त्यांच्या कार्यातून प्रेरणा घेण्याचा दिवस आहे. बाबासाहेबांच्या महान कार्यामागे उभ्या असलेल्या या समर्पित व्यक्तिमत्त्वाला अभिवादन करताना आपण सामाजिक न्याय, समता आणि मानवतेच्या मूल्यांना पुढे नेण्याचा संकल्प केला पाहिजे.
“सवितामाईंचे योगदान हे बाबासाहेबांच्या इतिहासाचा अविभाज्य भाग आहे. त्यांचे स्मरण म्हणजे त्याग, सेवा आणि समर्पणाला सलाम होय.”
