बौद्ध धर्म स्वीकारल्यानंतर विवाहाची कायदेशीर प्रक्रिया काय?
बौद्ध धर्म स्वीकारल्यानंतर विवाह करायचा असल्यास केवळ धार्मिक विधी पुरेसा आहे का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. भारतात बौद्ध व्यक्तींना विवाहासंदर्भात महत्त्वाची कायदेशीर चौकट Hindu Marriage Act, 1955 आणि परिस्थितीनुसार Special Marriage Act, 1954 मधून मिळू शकते.
Hindu Marriage Act च्या कलम 2 नुसार हा कायदा हिंदूंबरोबरच बौद्ध, जैन आणि शीख धर्मीयांनाही लागू होतो. धर्मांतर करून बौद्ध झालेल्या व्यक्तीलाही कायद्यातील तरतुदी लागू होऊ शकतात. मात्र, व्यक्तीची परिस्थिती, पूर्वीचा विवाह, धर्मांतराची स्थिती आणि विवाहाची पद्धत तपासणे आवश्यक आहे.
बौद्ध पद्धतीने विवाह केल्यानंतर विवाहाची नोंदणी करून Marriage Certificate घेणे व्यवहाराच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विवाहाची नोंदणी झाल्याने पती-पत्नीचे वैवाहिक नाते, पासपोर्ट, व्हिसा, बँक, विमा, वारसाहक्क आणि इतर कामांसाठी पुरावा ठेवणे सोपे होते.
आंतरजातीय किंवा वेगवेगळ्या धर्मांच्या व्यक्तींना Special Marriage Act हा स्वतंत्र पर्याय असू शकतो. या कायद्यात Marriage Officer कडे नोटीस देणे, ठरावीक प्रक्रिया पूर्ण करणे आणि प्रमाणपत्र देण्याची तरतूद आहे.
महत्त्वाचे: बौद्ध विवाहाच्या बाबतीत “सर्वांना एकच प्रक्रिया” लागू होते असे समजू नका. विवाहाची तारीख, दोन्ही पक्षांचा धर्म, धर्मांतर, आधीचा विवाह, वय, निवास आणि स्थानिक नोंदणी प्राधिकरणाच्या नियमांनुसार प्रक्रिया बदलू शकते.
कायदेशीर आधार: Hindu Marriage Act, 1955; Special Marriage Act, 1954.
कायदेशीर मार्गदर्शनासाठी संपर्क:
ॲड. प्रेमसागर गवळी, पुणे
मो. 7710932406
वेबसाईट – marathi.brambedkar.in/
सूचना: हा लेख सामान्य कायदेशीर माहितीच्या उद्देशाने आहे. विशिष्ट प्रकरणात कागदपत्रे व परिस्थिती तपासून स्वतंत्र कायदेशीर सल्ला घ्यावा.