क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले या भारताच्या सामाजिक सुधारणा, महिला शिक्षण आणि जातिविरोधी चळवळीतील अग्रणी व्यक्तिमत्त्व होत्या. त्यांनी महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्यासह मुलींच्या शिक्षणासाठी आणि वंचित समाजाच्या हक्कांसाठी मोठे काम केले.
जन्म आणि शिक्षण
सावित्रीबाईंचा जन्म 3 जानेवारी 1831 रोजी नायगाव, सातारा परिसरात झाला. विवाहानंतर ज्योतिराव फुले यांनी त्यांना शिक्षण दिले. पुढे त्यांनी शिक्षक प्रशिक्षण घेतले.
मुलींच्या शिक्षणाची सुरुवात
1848 मध्ये पुण्यात मुलींसाठी शाळा सुरू करण्याच्या कार्यात सावित्रीबाई अग्रस्थानी होत्या. भिंडे वाडा आणि पुण्यातील इतर शाळांच्या माध्यमातून मुली व वंचित घटकांना शिक्षणाची दारे उघडण्याचा प्रयत्न झाला.
सामाजिक रूढींविरुद्ध संघर्ष
त्या काळातील विरोध, अपमान आणि सामाजिक दबाव असूनही त्यांनी शिक्षणाचे कार्य सुरू ठेवले. विधवा, अनाथ आणि वंचित महिलांसाठीही फुले दाम्पत्याने काम केले.
सत्यशोधक समाज
1873 मध्ये सत्यशोधक समाजाची स्थापना झाल्यानंतर सामाजिक समता आणि ब्राह्मणेतर समाजाच्या प्रश्नांवर चळवळीला संघटनात्मक दिशा मिळाली.
साहित्य
सावित्रीबाई कवयित्रीही होत्या. काव्यफुले आणि बावनकशी सुबोध रत्नाकर ही त्यांची प्रसिद्ध साहित्यकृती मानली जातात.
निधन
1897 मध्ये प्लेगग्रस्तांची सेवा करत असताना त्यांना संसर्ग झाला आणि 10 मार्च 1897 रोजी त्यांचे निधन झाले.
वारसा: भारतातील महिला शिक्षण, सामाजिक समता आणि स्त्रीमुक्तीच्या इतिहासात सावित्रीबाईंचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
संपादकीय टीप: या पृष्ठासाठी उपलब्ध सार्वजनिक स्रोतांचा संदर्भ घेण्यात आला आहे. ऐतिहासिक तपशील प्रकाशित करण्यापूर्वी प्राथमिक दस्तऐवज/विश्वसनीय चरित्रग्रंथ तपासावेत. Featured image: Wikimedia Commons.