तथागत गौतम बुद्ध हे मानवतेला करुणा, प्रज्ञा आणि अहिंसेचा मार्ग दाखवणारे महान तत्वज्ञ व आध्यात्मिक गुरु होते.
जन्म: इ.स.पू. ५६३
जन्मस्थान: लुंबिनी (आताचे नेपाळ)
वडील: शुद्धोधन (शाक्य गणराज्याचे राजा)
आई: महामाया देवी
पत्नी: यशोधरा
पुत्र: राहुल
बालपण व युवावस्था
गौतम बुद्ध यांचे बालपण राजवैभवात गेले. तरीही त्यांनी आजार, वार्धक्य, मृत्यू व संन्यासी यांचे दर्शन घेतल्यावर जीवनातील दुःखाचे वास्तव ओळखले. या चार दृश्यांनी त्यांच्या मनात गहन प्रश्न निर्माण केले.
गृहत्याग
वयाच्या २९व्या वर्षी त्यांनी राजवैभव, कुटुंब आणि सुखसाधने त्यागून महाभिनिष्क्रमण केले. सत्य व दुःखमुक्तीचा शोध हेच त्यांचे ध्येय झाले.
तपश्चर्या व बोधीप्राप्ती
सहा वर्षे कठोर तपश्चर्या केल्यानंतर त्यांनी मध्यम मार्ग स्वीकारला.
बोधगया येथे पीपळाच्या झाडाखाली ध्यान करत असताना त्यांना बोधी (ज्ञानप्राप्ती) झाली. तेव्हा ते बुद्ध झाले — म्हणजेच पूर्णतः जागृत.
बुद्धांचे उपदेश
बुद्धांनी दुःख निवारणासाठी खालील तत्वज्ञान दिले:
-
चार आर्यसत्ये
-
दुःख आहे
-
दुःखाचे कारण आहे
-
दुःखाचा निरोध शक्य आहे
-
अष्टांगिक मार्गाने दुःखनाश होतो
-
-
अष्टांगिक मार्ग:
सम्यक दृष्टि, संकल्प, वाणी, कर्म, आजीविका, प्रयास, स्मृती व समाधी
धम्मप्रचार
बुद्धांनी जवळपास ४५ वर्षे भारतभर धम्माचा प्रचार केला. जातिभेद, अंधश्रद्धा व हिंसेला त्यांनी ठाम विरोध केला. स्त्री-पुरुष समानतेवर त्यांनी भर दिला.
महापरिनिर्वाण
वय: ८० वर्षे
स्थळ: कुशीनगर
इ.स.पू. ४८३ मध्ये बुद्धांचे महापरिनिर्वाण झाले.
बुद्धांचे विचार – आजही मार्गदर्शक
बुद्धांचा धम्म म्हणजे करुणा, मैत्री, समता, विवेक आणि आत्मशुद्धीचा मार्ग. आजही जगभर कोट्यवधी लोकांना त्यांच्या शिकवणीने प्रेरणा दिली आहे.