शांताबाई कृष्णाजी कांबळे या मराठी दलित साहित्याच्या अग्रणी महिला लेखिका, शिक्षिका आणि सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. त्यांचे आत्मकथन माझ्या जन्माची चित्रकथा हे दलित स्त्रीच्या शिक्षण, जातीय भेदभाव आणि सामाजिक संघर्षाचे महत्त्वपूर्ण दस्तऐवज आहे.
शिक्षणाचा संघर्ष
1923 मध्ये सोलापूर जिल्ह्यातील महूद येथे त्यांचा जन्म झाला. प्रतिकूल सामाजिक परिस्थितीत त्यांनी शिक्षण घेतले. शिक्षणाच्या काळात जातीय भेदभावाचा अनुभव त्यांना आला.
शिक्षिका म्हणून कार्य
शांताबाई पुढे शिक्षिका झाल्या. शिक्षणाच्या माध्यमातून सामाजिक परिवर्तन शक्य आहे हा अनुभव त्यांच्या जीवनकार्याचा महत्त्वाचा भाग होता.
माझ्या जन्माची चित्रकथा
त्यांचे आत्मकथन प्रथम नियतकालिकातून प्रसिद्ध झाले आणि नंतर पुस्तकाच्या रूपात आले. या आत्मकथेत जात, गरिबी, स्त्रीजीवन, शिक्षण आणि आत्मसन्मान यांचा संघर्ष दिसतो.
दलित स्त्री लेखनातील योगदान
शांताबाईंचे लेखन वैयक्तिक अनुभवातून व्यापक सामाजिक इतिहास समोर आणते. दलित स्त्रीच्या दुहेरी वंचिततेचा अभ्यास करण्यासाठी हे साहित्य महत्त्वाचे मानले जाते.
निधन
शांताबाई कांबळे यांचे 25 जानेवारी 2023 रोजी पुण्यात निधन झाले.
संपादकीय टीप: या पृष्ठासाठी उपलब्ध सार्वजनिक स्रोतांचा संदर्भ घेण्यात आला आहे. ऐतिहासिक तपशील प्रकाशित करण्यापूर्वी प्राथमिक दस्तऐवज/विश्वसनीय चरित्रग्रंथ तपासावेत. Featured image: Wikimedia Commons.